Details van de legers:

• Toestand Belgisch leger ten tijde van augustus 1914
• Toestand Belgisch leger ten tijde van mei 1940
• Toestand Duits leger ten tijde van meidagen 40

Gesneuveldenlijsten:

Opbouw Belgisch leger bij aanvang WOI

• Indeling Belgisch leger ten tijde van augustus 1914

Aanvang WOI (September - Oktober 1914) - Regio Kwatrecht - Melle - Gent

• 1e Slag voor Melle - Kwatrecht - 7 september 1914
• 2e Slag voor Melle - Kwatrecht - 9 tot 11 oktober 1914
• Het ontstaan van een klein Duits kerkhof op grondgebied Melle

Bevrijding WOI (September tot 11 November 1918) - Regio Scheldestelling

• De Bevrijding aan de Scheldestelling 1918 - ook het einde van WOI

Gekende gesneuveldenlijsten Regio Scheldestelling WOI

• Duitse Soldaten ooit begraven op het Ehrenfriedhof van Melle (nr 233)
• Overzicht gekende gesneuvelden Melle-Kwatrecht 1914 (Belgisch-Duits-Frans)

Wat direct voorafging aan het kunnen terugdringen van de Duitse troepen aan de vastgelopen stellingenoorlog.

• De situatie aan zowel het Duitse als het geallieerde front is eind 1917 zeker niet zo gunstig. Beide zijdes van het front lijden letterlijk aan een tekort aan troepen. Dit na een meer dan bloederig oorlogsjaar 1917 in een totaal vastgelopen stellingenoorlog. De sterkte van de aanwezige regimenten is aan beide zijdes zeker niet als volwaardig te beschouwen. Het ontbreekt beiden aan de nodige nieuwe versterkingen en vervangingen.
• Alsook de Russische vijandigheden stoppen tegen begin 1918, is dat voor de geallieerden slecht nieuws want dat betekent dat er heel wat Duitse troepen op die frontlijn vrijkomen om verplaatst te worden naar het Westelijke front.
• Door deze versterkingen hoopt het Duitse leger een definitieve doorbraak te kunnen realiseren. Ze voorzien hiervoor 3 mogelijke fronten:
  • De vesting Verdun (tegen de Fransen)
  • De Arras Sector (tegen de Britten)
  • De lijn Ieper-Lens (Britten alsook de Belgen)
• Ondanks dat ze qua manschappen en materiaal hierdoor een veel betere situatie verkrijgen dan de geallieerde troepen, weten ze deze positie nooit te verzilveren en een definitieve doorbraak in de daaropvolgende periode.
• Met tussenpozen blijken de Duitsers af te toetsen hoe de geallieerden reageren op een aantal uitgevoerde speldeprikken op verschillende frontlijnen.

Foto: Replica

• Vanaf 6 Maart 1918 zijn er uiteindelijk 3 Duitse aanvallen op de Belgische stellingen nabij Reigersvliet aan de Ijzer. De Belgen verliezen af en toe beperkt terrein maar weten dit met tegenaanvallen steeds te heroveren. Deze aanvallen stoppen met een 3e Duitse aanval op 18 Maart 1918. Zeker de laatste aanval op 18 Maart met onder andere een gasaanval wordt als zwaar ervaren maar de Belgen weten uiteindelijk al hun stellingen te behouden.
• Op 21 Maart 1918 start de Kaiserschlacht, een aanval op de Britse troepen in de zone Cambrai tot Saint Quentin. De aanval verloopt over een zone van maar liefst 80 km met in totaal de inzet van 40 Duitse Divisies. Hier tegenover staan amper 14 Britse Divisies. Zelfs de Somme wordt van Duitse kant overschreden. De Britten krijgen na lang aandringen hulp van Fransen om de doorbraak in te dijken en de geleden terreinverliezen te beperken.
• Op 28 Maart 1918 stemt de Verenigde Staten toe met het aanleveren van 250.000 Amerikaanse soldaten in een poging het tij te keren in het vastgelopen front in het Westen. Dit waren in eerste instantie 160.000 soldaten en 90.000 man ondersteunend personeel. Dit aantal zou nog snel oplopen in de daaropvolgende periode. Er zouden in totaal per maand nog eens 200.000 a 300.000 man extra aangevuld worden tot in totaal 1.800.000 man aan het westelijke front zou ontscheept worden. Hiervan waren 1.350.000 man effectief soldaten.
• Ook deze info wetende zal de Duitse legerleiding er zeker alles op alles hebben op gezet om nog extra door te duwen op de huidige frontlijnen alvorens deze nieuwe troepen ook aan de frontlijnen effectief zouden verschijnen.
• Op 9 April 1918 start een nieuw Duits offensief, ditmaal in de zone La Bassée en Armentières, zuidelijk van de Leie. Er wordt een enorme bres geslagen in de Britse linies. Van Britse kant wordt teruggetrokken tot op de stellingen rond Ieper en zo komt Passendale, waar voorheen zo zwaar om gevochten was, opnieuw in Duitse handen. Ook de Duitsers worden echter na deze zware doorbraak en het ontbreken van de nodige reserves gedwongen tijdelijk de verdere doorbraakpoging uit te stellen. Ook hun eenheden in de frontbezetting worden zo dun dat zij genoodzaakt worden verder doorstoten te stoppen. De Duitse troepen bereiden een definitieve poging voor om de Britse troepen te verslaan door hen in te sluiten nabij Ieper. Hiervoor zullen ze een zware doorbraak proberen verwezenlijken doorheen Merkem dat de rand vormt tussen de Britse en Belgische troepen. De Belgische troepen worden door hen beschouwd als minder getraind en allicht minder moeilijk te verslaan dan de Britse troepen in die regio.

Het Belgische leger onder zware aanvallen.

• In de ochtend van 17 April 1918 start als voorbode van een aanval een zware Duitse artilleriebeschieting op de Belgische stellingen te Merkem, ook met gasgranaten.

Belgische troepen liggen klaar voor het uitvoeren van een tegenaanval te Merkem op eerder verloren gegane eigen stellingen. De bomenrij op de achtergrond is allicht ook deze duidelijk zichtbaar op de luchtfoto hierboven. (Foto: collectie Roger Lampaert).

Geleidelijk aan wordt de ganse Duitse aanval gestopt en gevolgd door Belgische tegenaanvallen waarbij zelfs 13 Belgische vliegtuigen de vijand uit de lucht mee bestoken. Tegen de avond kunnen alle posities die origineel in Belgische handen waren, opnieuw heroverd worden op de Duitsers. Er worden in totaal een 20 tal Duitse officieren en een 750 tal Duitse soldaten gevangen genomen door de Belgen. De aanval was zwaar maar geeft wel moed aan de Belgen in die zin dat de Duitsers in elk geval niet ongenaakbaar blijken te zijn.

Blijvende Duitse druk op de geallieerde vastgelopen stellingen

• Dezelfde dag zal ook een Duitse aanval uitgevoerd worden op Britse troepen op de lijn Kemmelberg, Rodeberg en Zwarteberg maar deze kan worden afgeslagen door zeer goed opgestelde Britse artillerie.
• Vanaf 22 April 1918 start van Britse kant een poging met een 6 tal oorlogsschepen de havens van Oostende en Zeebrugge buiten werking te stellen om zo aanvallen op eigen bevoorrading over zee alsook bevoorrading van Duitse troepen via die weg, te stoppen. De aanval leidt uiteindelijk maar tot een korte periode van niet bereikbaar zijn van de haven van Zeebrugge. Wegens te hoge risico's gekoppeld aan een nieuwe poging deze havens uit te schakelen, wordt voorlopig van deze plannen afgezien van geallieerde kant.
• Na vorige contacten herschikken alvast de geallieerden hun troepen aan het front. hierbij krijgen de Belgen bijkomend een stuk frontzone extra te verdedigen ten voordele van de Britten.
• Op 25 April 1918 worden de Franse troepen die ondertussen door positiewissels de Kemmelberg bezetten door Duitse troepen onder de voet gelopen. "Das Auge Flanders" gaat hierdoor bij de geallieerden verloren aan de Duitsers. Er zullen in de komende dagen nog een aantal aanvallen heen en weer gebeuren maar uiteindelijk leiden ze telkens tot aanzienlijke troepenverliezen en loopt de frontzone gewoon opnieuw vast.
• De komende periode blijven de Duitsers vastzitten met het idee dat het front in Vlaanderen sowieso ergens dringend moet gebroken worden. Opnieuw gaat hun oog naar de Marnestreek toe met Chemin Des Dames. In eerste instantie gaan hun pogingen om verder door te stoten vrij vlot.
• Vanaf nu dienen de Duitse troepen ook vast te stellen dat de vele aangekondigde Amerikaanse troepen geleidelijk aan op de frontzone aanwezig zijn, dit dus veel sneller dan ze gehoopt hadden deze hier al vast te stellen. Aan het Marnefront zal het Franse leger zijn troepensterkte tegen juni-juli reeds zien aangroeien van 600.000 naar 900.000 man door de vele Amerikaanse versterkingen.
• In de nacht van 19 op 20 Mei 1918 wordt vanaf de Duitse WOI vliegvelden van Gontrode en Sint Denijs Westrem een laatste bommenraid uitgevoerd op Londen. In totaal stijgen 38 Gotha's en 3 Giants op richting London. Ze worden echter onderweg onderschept door geallieerde vliegtuigen die ondertussen het overwicht in het luchtruim hebben. Er worden heel wat Duitse vliegtuigen uit de lucht gehaald bij luchtgevechten. Ook worden er nog eens 3 neergehaald door efficiënt werkende geallieerde luchtafweer.
• Op 3 Juni 1918 bevinden de Duitsers zich in feite nog op amper 90 km van Parijs verwijderd. De Duitse opmars wordt echter opnieuw aan de Marne gestuit waar ondertussen posities worden ingenomen door de 1e en 2e Amerikaanse Divisie. Nog 5 andere Amerikaanse Divisies liggen in reserve achter de Britse troepen waar ze ook nog deels opleiding krijgen.
• In de periode hierop volgend zullen nog menige Duitse aanval volgen op de Marnestreek maar deze zullen telkens afgeslagen worden door de Fransen, meestal met bijkomende steun van de ondertussen mee betrokken Amerikaanse divisies.
• Aalst - Vanaf 12 Juni 1918 worden alle huizen op de Keizerlijke plaats, heel wat huizen in de Dirk Martensstraat,Pontstraat, Esplanadestraat, Vrijheidstraat en Stationsstraat, opgeëist met inbegrip van hun inboedel om te gebruiken als burelen voor de Duitse bezetter. Ze werden de uitvalsbasis van de Ortskommandatur en al de personeelsleden van de Etappenkommandatur.
• Heel veel van deze diensten zullen later doortrekken op Turnhout maar wel na gans de inboedel van de eerst bezette gebouwen mee op te laden en te plunderen...

Een eerste kentering in het Front door een nieuwe manier van aanvallen van geallieerde kant - allicht het echte begin van de bevrijding 1918.

Renault FT17 en FT18 tanks (Foto: Replica)

• Er wordt door de geallieerden van Duitse kant, ondanks dat ze nog wel beschikken over de nodige troepen, vermoeiing vastgesteld. De blijvende geallieerde aanvallen maken dat in de komende periode de frontlijn steeds blijft opschuiven in het voordeel van de geallieerden.

De nood aan een groot geallieerd tegenoffensief

• De geallieerde leiders beslissen omwille van de huidige situatie van zwakte aan het Duitse front dat de tijd gekomen is om met alles wat ze hebben aan troepen de tegenaanval te starten en de Duitsers globaal terug te duwen.

• De opperbevelhebber van de geallieerde troepen, de Franse Generaal Foch vraagt om dit te kunnen verwezenlijken aan de Belgische koning Albert I de leiding te nemen over "Legergroep Vlaanderen" die een bundeling zou vormen van alle Belgische huidige troepen. Zij zouden dan instaan voor de bevrijding van de zone tussen de Leie te Armentières en het neutrale Nederland.
• De totale aanval zou er dan als volgt uitzien:
  • Op 26 September zullen de Fransen een massale aanval starten in de Argonne om hen zo tegen de Maas blok te zetten.
  • Op 27 september zouden dan de Britten samen met de Fransen een nieuw front opstarten tussen Saint Quentin en Cambrai.
  • Op 28 september dient dan Legergroep Vlaanderen het Noordelijke front proberen hernemen

Een update voor het nog aanwezige Belgische leger, Legergroep Vlaanderen.

• Van Belgische kant was tot voor begin 1918 het grootste probleem de uitrusting, de bewapening en de aanwezige artillerie. Door de bezetting van het overige Belgische grondgebied, konden de Belgische troepen niet bevoorraad worden zoals de Britten en de Fransen vanuit hun thuisbasis in niet bezet gebied. De Belgen bleven in feite zonder echt nieuw materiaal te ontvangen doorgaan met wat ze ter beschikking hadden (en kregen). Hun artillerie was ten einde (op of doodversleten) en dat was ook zo met de voorraden van munitie hiervoor beschikbaar.
• Vanaf begin 1918 begon dat te veranderen. De geallieerden hadden allicht de nood gezien deze Belgen betere middelen aan te bieden om ze allicht in de toekomst te kunnen overhalen meer actief deel te nemen in de fase van de oorlog die nu zou moeten komen, een eindoffensief.
• In totaal beschikte het herschikte Belgische leger op dat moment over 6 Legerkorpsen. elk van deze omvatte 2 Infanteriedivisies
  • 1e Legerkorps - 1e en 7e ID
  • 2e Legerkorps - 2e en 8e ID
  • 3e Legerkorps - 3e en 9e ID
  • 4e Legerkorps - 4e en 10e ID
  • 5e Legerkorps - 5e en 11e ID
  • 6e Legerkorps - 6e en 12e ID
• De opbouw van elke Infanteriedivisie was vanaf dan als volgt:
  • 3 Infanterieregimenten
  • 1 Artillerieregiment betaande uit 3 groepen 75 mm kanonnen
  • 1 bataljon Genie
  • 1 Transportgroep
• Het resterend Belgisch leger werd ook vanaf 1916 geleidelijk aangevuld met
  • mortieren
  • Er werden aparte eenheden toegevoegd voor de luchtafweer.
  • De artilleriestukken zelf werden ook aangevuld met onderstaande zwaardere kalibers:
    • Als krombaangeschut (op verdere afstand)
      • mortieren 220 mm
      • Houwitzers 9" (228.6 mm)
      • Houwitzers 8" (203.2 mm)
    • Als vlakbaangeschut (rechtstreeks op doelen)
      • zware kanonnen 6" (152.4 mm)
      • zware kanonnen 150 mm
      • kanonnen 75 mm (standaardgeschut)
  • Ook kregen infanteristen de beschikking over handgranaten en handmitrailleurs.
• In de rustigere periode die het Belgisch leger had gekend sinds ze aan het ijzerfront waren verzeild geraakt, waren er ook 30.000 Belgische reserves ontstaan van aanvullingen die het front hadden weten te bereiken via de Nederlandse grens.
• De opleiding van nieuwe soldaten ging door de band door in het opleidingskamp van Mailly in Frankrijk.
• Het totale Belgische leger omvatte op dat moment 170.000 man waarvan er 113.000 vrij direct ingeschakeld konden worden in de strijd.

De voorbereiding van de bevrijding van België

• Vanaf 4 september 1918 begint men de Belgische linies minder op het defensieve te werken. Men begint alles voor te bereiden op een Belgische aanval op de Duitse linies. Dit impliceert betere wegenis naar de voorlijnen, uitbreiding van loopbruggen over verzopen grondgebieden in de voorlijn, betere interne verbindingsporen om bevoorrading gemakkelijker te maken.
• Gezien de blijvende aanwezigheid van de vijand dienen deze werken allen in stilte en donkerte van de nachten te worden uitgevoerd in de hoop tussendoor niet gespot te worden door de verderop gelegen vijandelijke Duitse troepen.
• Voor de aanval is voorzien dat slechts 2 van de 12 Divisies die het Belgisch leger telt, in reserve zullen blijven op de achterlijn.

• Tegen de ochtend van 26 September bevinden de Belgen zich in de buurt van de zwaar beschadigde hoeves en aanwezige betonnen bunkers op de voorlijn.

Foto: Hoeve Flavie te Noordschote. Dit was een Belgisch versterkt punt op de voorlijn van hun stellingen (Collectie Roger Lampaert)

• In de nacht van 26 op 27 September wordt verder doorgetrokken tot de posities van waaruit de grootschalige Belgische tegenaanval zal dienen te starten. Er bevinden zich op dat moment meer dan 100.000 Belgische soldaten op de voorlijn met bijhorende artilleriesteun van ongeveer 1000 artilleriestukken.

28 September 1918

• De dag begint voor de Belgische soldaten rond middernacht met het voorbereiden van de aanval. Er valt op dat moment een koude regen over het ganse front.
• In de ochtend van 28 September 1918 vliegt om 2u30 te Boezinge een Belgische vuurpijl de lucht in. Deze wordt gevolgd door 3 kanonschoten doorheen het nachtelijke duister. Na dit sein barst letterlijk de hel los op de Duitse stellingen voor de Belgische lijnen van Nieuwpoort tot Ieper. De Belgische artillerie vuurt letterlijk met alles wat ze in huis heeft op de frontlijn voor zich.

Belgische troepen rukken op doorheen het open terrein te Merken als voor hen een Duitse obus ontploft. (Foto: Boek Nos Heros - 1920)

• Om 11u bereiken de Belgen zelfs de rand van Houthulstbos. Hier worden ze echter blok gezet voor de Flandern II stellung nabij de Waldriegel. Ook ter hoogte van de Blankaertvijver wordt de opmars zwaar bemoeilijkt door hevige weerstand nabij kasteel De Blanckaert en een bijkomend zeer lastig overbrugbaar overstromingsgebied bewaakt met mitrailleurvuur uit verschillende mitrailleursnesten.

Links: Hoe het dorp Woumen in het zicht kwam van de doorbrekende Belgen. Rechts: het totaal vernielde kasteel De Blankaert op Woumen. Op en rond deze ruïne was het terrein van Duitse kant uitgewerkt tot een waar fort. Bij deze stelling werd vrij hevig gevochten en konden uiteindelijk geen gevangenen genomen worden. Allen vochten tot de dood. (beide foto's: Boek Nos Hero's - 1920)

• Belgische troepen zullen in deze dag meer dan 8 km ver doorbreken op eerder Duits bezet gebied. Hierbij worden meer dan 4000 Duitse soldaten gevangen genomen.
• Elders aan de frontzone. De Britten weten op 1 dag door te breken tot de hoogte van Passendale. Dit is meer terrein dan ooit voor gestreden werd over een gans jaar.

29 September 1918

• In de ochtend kan de opmars verder gezet worden en wordt zelfs de Steenbeek overgestoken.
• De Belgische opmars wordt hier tijdelijk voor de heuvel verder te proberen innemen stopgezet omdat de achterliggende artillerie eerst mee dient op te schuiven en reeds achterop is geraakt door het lastige terrein.
• In de loop van de dag zal deze er in slagen zich op te stellen en de voor de Belgische troepen liggende Flandern II stelling opnieuw te bestoken en te verzwakken.

• Houthulstbos is na 4 jaar strijd in Belgische handen gevallen.

Hierboven een zicht op de zuidkant van Houthulst Bos. Opnieuw is wat ze hier bestempelen als een bos lang verdwenen. Het is opnieuw een puinhoop van kapotgeschoten bomen, hout, puin, verloren stellingen en loopgraven. (Foto: Boek Nos Heros - 1920)

• Op de andere fronten zijn de Britten deze dag ook opnieuw ongeveer 7 km op weten te rukken doorheen Duits bezet gebied.

30 September 1918.

• Deze dag wordt in noordelijke richting doorgestoten tot Diksmuide die door de Duitsers wordt verlaten uit vrees omsingeld te geraken.

2 zichten op de puinen van de totaal vernielde stad Diksmuide (Foto's: Boek Nos Heros - 1920)

• De Belgen weten de lijn Esen - Zarren te bereiken.
• Heel wat Duitse eenheden zijn fel verzwakt en her en der geraakt de oriëntatie bij de Duitse troepen spoorloos zodat de verdedigingen vaak zeer ongecontroleerd gebeuren.
• Toch stoot men voor een eerste keer op een nog volle verdedigde lijn, de Flandern I stellung. De Belgen worden hierop voorlopig blok gezet en doorbreken zal allicht niet lukken zonder extra artilleriesteun en nieuwe frisse aanvallers. Ook de Fransen lopen voorlopig vast op dezelfde verdedigingslijn.

1 Oktober 1918.

• Ondanks gezamenlijke tegenaanvallen van Belgen en Fransen weet de Flandern I stelling voorlopig de aanvallen te weerstaan.
• Er zijn meer dan 6000 Duitsers gevangen genomen, alsook zeker 250 stukken artillerie en 300 mitrailleurs, een 100 tal loopgraafmortiere en massa's achtergebleven bijhorende munitie.
• Het front blijkt vastgelopen tussen de 14 en 18 km ver van waar de geallieerden hier zijn gestart.

• Door het stilvallen van de aanval, proberen de Duitsers ook hun stellingen te herschikken en reservetroepen in verdedigende posities te brengen.
• Geleidelijk aan wordt van geallieerde kant onderstaande situatie uitgewerkt om vanaf 14 Oktober 1918 de aanval weer verder te kunnen zetten:
  • Groepering Zuid moet de verbinding met de Britse troepen zien te behouden. Deze omvat het Franse 7e en 37 Korps dat zal optrekken richting Tielt om via die weg richting Gent door te trekken.
  • Hun 34e Franse korps moet langs de noordkant van Hooglede oprukken om zo de Duitsers nabij Roeselare mee te proberen omsingelen.
  • Groepering Noord moet doortrekken op Torhout.
  • Groepering Centrum is vanaf dan zuiver in handen van Franse eenheden. Deze moeten dan doorstoten naar Hooglede en Roeselare.
• De globale opstelling van Troepen is op dat moment als volgt:
  • Van Duitse kant:
  • De 36e Duitse Divisie is de 16e Beierse Divisie komen aflossen
  • Zuidelijk hiervan de Ersatz Gardedivisie.
  • Daarna de 1e Beierse Reservedivisie aan tot het front bij Ledegem.
  • Tussen Zarren en Roeselare liggen de 3e, 16e en 32e reservedivisie.
  • Daarna volgen nog de 2e Marinedivisie en de 38e Landwehrdivisie die beiden nog vrij intact zijn qua bezetting.
  • Van geallieerde kant:
  • Tussen Nieuwpoort en Diksmuide de Belgische 5e en 7e Divisie.
  • De Groepering Noord wordt hierna gevormd door de 10e en 4e Divisie op de voorlijn en de Cavalerie in reserve op de 2e lijn.
  • De Groepering Zuid is gemengd Belgisch - Frans met de Belgische 2e, 3e en 6e Divisie op de voorlijn en het Franse 164e korps in reserve.
  • De Duitse eenheden opgesteld aan de Flandern I stelling kregen specifiek opdracht aan deze lijn weerstand te bieden tot het uiterste.
• De nieuwe aanval zou starten op 14 Oktober 1918 om 5u32.
• De streefdoelen van de volgende aanvalsgolf zouden zijn:
  • Het breken van Flandern I stelling tussen Handzame, Moorsele tot aan de Leie.
  • Doorstoten naar Torhout en Tielt.
  • Bereiken van de noordkant van de Leie over de ganse lengte.

5 Oktober 1918

• Aalst - De Burgemeester ontvangt de opdracht om alle nodige steun aan de Duitse bezetter te verlenen om met spoed een Duits Vliegveld op te richten op de Siesegemkouter. Er mochten geen gewassen meer op gekweekt worden en de gronden zouden direct bewerkt worden om te kunnen dienen als vliegveld. Er is zeer weinig info gekend of er uiteindelijk in die periode nog effectief veel zaken zijn gedaan om de uitbouw van dit vliegveld te starten.
• Eerder werd blijkbaar wel al op het Wijngaardveld een oefenterrein voorzien om te leren omgaan met mijnen en andere explosieven.

14 Oktober 1918

• Om 5u32 wordt zonder globaal voorafgaande artilleriebeschieting de geplande aanval opgestart.
• Bij de Britten gebeurt deze artilleriebeschieting wel over een periode van amper enkele minuten over een aanvalszone zo een 18 km breed. Zeker de Britten weten aanzienlijke winst te boeken deze dag met verovering van de Leiekant met specifiek Sint Eloois Winkel, Moorsele en Gullegem.

Bij het innemen van de stad Roeselare vindt men in de stad nog in der haast opgetrokken Duitse artillerie opgesteld om rechtstreeks vijandelijke troepen uit te schakelen zoals hier te zien achtergelaten, links van de weg, tegen de huizen. (Foto: Boek Nos Heros - 1920)

• De Groepering Centrum, heden opgenomen door de Fransen begint met het Franse 7e Korps aan een omsingeling van Roeselare.
• De Franse 5e Divisie overschrijdt de spoorweg Roeselare-Staden.
• De 41e Franse Divisie weet kort na de middag, rond 13u de brandende stad Roeselare te bezetten. Zeker de stad Roeselare wordt niet zonder slag of stoot aan de gealieerden gelaten. De terugtrekkende Duitsers steken letterlijk de resten van de stad in brand.
• Tegen 13u heeft de Groepering Noord eveneens Handzame en Kortemark ingenomen. De Groepering Noord zal weten door te breken tot over de spoorlijn Menen-Roeselare. Op sommige plaatsen wordt zelfs de spoorlijn Kortrijk-Tielt bereikt.
• Ook de oevers van de Mandel worden bereikt maar hier ondervindt men wel sterkte Duitse weerstand.
• Bij Groepering Zuid weet men Hooglede, Gits, de Gitsberg, Beveren, Lendelede en Gullegem in te nemen.
• Gans de origineel Flandern I stelling wordt op deze manier buiten werking gesteld.
• Opnieuw worden globaal deze dag 3700 Duitse krijgsgevangenen genomen. Hiervan zijn er 2600 op conto van de Belgen te schrijven.
• Deze dag ondergaat het Duitse WOI vliegveld van Gontrode een laatste bombardement met 14 bommenwerpers. Dit betekent ook van Duitse kant het laatste signaal om dit vliegveld definitief te verlaten en te vertrekken meer achteruit, richting Evere.

• Deinze. Een geallieerde bommenwerper dropt meer dan 1 ton explosieven op het station van Deinze. Er vallen hierbij 6 doden onder de burgerbevolking, waaronder 3 kinderen.

15 Oktober 1918

• De Franse doorstoot in het centrum vlot niet meer zoals gewenst. Ze hebben het moeilijk om terrein te winnen aan het kanaal te Roeselare en Izegem. Ze krijgen er zelfs te maken met Duitse tegenaanvallen.
• Het doorstoten van de Belgische troepen is enorm verschillend van regio tot regio. In sommige streken verloopt alles zeer vlot, op andere plaatsen blijft men vastgepind zonder vooruitgang te boeken. Tegen de Leie weet met aan te sluiten bij de Britten met het veroveren van Bavikhove.
• Opnieuw worden globaal deze dag 3300 Duitse krijgsgevangenen genomen. Hiervan zijn er opnieuw nog eens 1200 op conto van de Belgen te schrijven.
• Bijkomend worden nog eens 80 stukken artillerie veroverd.

16 Oktober 1918

• Groepering Noord herstart vanaf 6u in de ochtend zijn aanvallen richting Torhout en deze stad valt deze dag definitief in geallieerde handen.
• De groepering Noord zal verder doortrekken richting Wijnendale.
• De Fransen in het centrum worden eerst nog deels vastgepind maar naar het einde van de dag valt ook voor hen de weerstand weg en weten ze nog aanzienlijke terreinwinst te boeken. Ze veroveren op de Duitsers nog Lichtervelde, Heihoek en Ardooie.
• De bijhorende Franse cavalerie weet door te stoten tot de randen van Koolskamp en Tielt.
• De Belgische eenheden die in reserve gehouden werden tussen Nieuwpoort en Diksmuide krijgen opdracht hun deel van de taak uit te voeren en door te stoten richting kust waar nog een gedeelte van de Belgische kustlijn in Duitse handen is.
• Vrij snel wordt via Diksmuide en het kanaal naar Handzame doorgestoten zonder overdreven veel weerstand tot Werken en Vladslo.
• De Groepering zuid krijgt gedurende de dag naarmate de Fransen hun weerstand minderde bijkomend steun van hun kant aangeboden van het 7e, 31e en 34e Franse korps alsook de Amerikaanse 37e en 91e Divisie.
• Op die manier vallen ook de regio van Lombardzijde, Spermalie, Schore, Keiem, Leke en Mannekensvere nog deze dag.
• De Britten zitten ondertussen in Harelbeke tegen de Leie aansluitend bij Groepering Zuid.

17 Oktober 1918

• De Duitsers ontruimen in spoed de kustregio en trekken terug op de lijn Brugge-Tielt.

• De Belgische Cavalerie ruimt achtergebleven gebieden op van nog in der haast pogende ontsnappende Duitse eenheden. Zo vallen ook nog Jabbeke en Varsenare
• De kust kan worden bevrijd tot Oostende.
• De Fransen trekken verder door van Wijnendale tot Meulebeke aan de westkant van Tielt. Ook Oostrozebeke valt.
• Op deze dag breekt letterlijk het Duitse front rond 14u. Duitse troepen laten ook anders dan hun gewoonte, stellingen vrij intact achter door het ontbreken van de tijd om ze te vernielen of buiten werking te stellen. Zo worden heel wat kuststellingen alsook te Koekelare het zware 380 mm geschut van de Leugenboom intact achter gelaten.

Het door de Duitsers onbeschadigd achtergelaten zware 380 mm grote geschut van de Leugenboom te Koekelare. Maandenlang schoot dit geschut met tussenpozen de stad Diksmuide in flarden. (Foto: Boek Nos Heros - 1920)

De laatste fase, de bevrijding van Vlaanderen

18 Oktober 1918

• De kustzone wordt bijkomend bevrijd tot en met Zeebrugge. Hiermee wordt ook de vaargeul naar Brugge eindelijk gestopt.
• Ook de randen van Brugge zelf worden bereikt.
• De Belgische Cavalerie trekt door in de richting van de Nederlandse grens. Hierbij worden ze echter tegengehouden tussen Aalter en Eeklo waar Duitsers toch nog weerstand pogen te bieden (allicht is dit achter het Afleidingskanaal van de Leie, het Schipdonkkanaal).
• De Duitsers proberen voorlopig nog de lijn Zeebrugge - Brugge - Tielt - Ooigem te behouden.
• Op de ganse lijn wordt deze dag in feite nog weinig winst geboekt omdat geallieerden ook niet echt doorduwen en blijkbaar proberen te hergroeperen voor het vervolg van de aanval.

19 Oktober 1918

• De Belgische cavalierie trekt door tot op de Nederlandse grens en zaait ondertussen dood en verwarring bij achtergebleven Duitse eenheden. Ook Knesselare en de dag nadien Ursel worden bevrijd.
• Het Franse leger trekt verder op naar Tielt waar voorlopig alles stilvalt.
• Van Duitse kant probeert men sinds deze ochtend een verdedigbare veiligere stelling te verkrijgen en ze trekken hiervoor terug op het Schipdonkkanaal en de Leie terwijl ze met beperkte eenheden de lijn Zeebrugge - Brugge - Tielt - Ooigem proberen behouden.

20 Oktober 1918

• De grote massa van de Duitse troepen is ondertussen teruggetrokken achter het Schipdonkkanaal en de Leie.

Foto gekoppeld aan Duitse zware artillerie opgesteld nabij Deinze aan de Leie (Foto: Collectie Paul Hoffmann & co - Berlin - Schônenberg)

• Vanaf de Nederlandse grens bij Knokke is de Belgische cavalerie begonnen via de grens alles dat nog Duits is, terug te duwen. Dit gebeurt vrij vlot tot Maldegem aan het Leopoldkanaal.
• Deze dag verlaten ook de achtergebleven troepen hun stellingen meer naar de kust en ook de rest van Zeebrugge, Brugge, Tielt en Ooigem worden achtergelaten waarna de nog resterende Duitse troepen eveneens nog achter Schipdonkkanaal en Leie proberen te geraken.
• In een nieuwe tijdelijke verdediging achter te Leie zou bv het dorp Oeselgem 12 dagen lang artilleriebeschietingen en zelfs een Duitse gasaanval ondergaan.
• De Belgische troepen alleen hadden op dat moment al 30.000 Duitse soldaten gevangen weten te nemen alsook heel wat ander achtergelaten militair materieel en wapens.
• Deze dag biedt de Duitse opperbevelhebben Ludendorff zijn ontslag aan en hij wordt op 30 oktober vervangen door Generaal Wilhelm Groener.
• Het Duitse leger is zwaar in verval en er zijn totaal geen vervangende troepen meer beschikbaar.
• Van geallieerde kant voorziet men een nieuwe massale aanval de ochtend nadien op het Schipdonkkanaal en de Leie.
• Aalst wordt vanaf deze dag Operatiegebied omwille van het naderende geallieerde front.

22 Oktober 1918

• Op deze dag maakt men in de Engelse pers al sprake van een doorbroken Scheldestelling maar de eerste echte doorbraakpogingen aan Schipdonkanaal en Leie dienden toen nog te starten.

23 Oktober 1918

• Deinze - station en stationsbuurt. Vanaf deze dag komt de stationsbuurt van Deinze die nog gebruikt werd door de Duitsers voor de bevoorrading van de troepen achter de Leie en het Schipdonkkanaal in het vuurbereik van geallieerde Franse artillerie. Deze beschietingen zullen blijven duren tot 31 Oktober 1918. Het station en de buurt zullen hierdoor tot een ravage worden herleid.

31 Oktober 1918

• Deze dag start het eigenlijke eindoffensief van het Belgische leger, namelijk de slag om de Leie en Schipdonkkanaal en daaropvolgend de Schelde.
• De verdere aanval zal aan de Noordkant uitgevoerd worden door de Belgen, verderop dan door de Fransen en nog zuidelijker door de Britten.
• Er volgen zware Franse aanvallen op de streek tussen Nevele en Petegem aan de Leie.
• Toch blijft het verzwakte Duitse leger zware weerstand bieden.
• Ten westen van Kruishoutem weet een combinatie van Franse en Amerikaanse troepen de Leie over te steken en de heuvelrug in handen te krijgen en te houden.
• Ook de Britten weten de Leie te overbruggen en bereiken Anzegem en Tiegem.
• Tegen de avond zijn de Duitsers aan het terugtrekken tot achter de Schelde en blijkt hun Leiestelling gebroken.
• Het Schipdonkkanaal wordt op vele plaatsen blijkbaar vrij snel verlaten en vrijgegeven door de Duitsers. Men legt blijkbaar vrij snel de klemtoon op de verdedigen van de Leie en het kanaal Gent-Terneuzen.
• Deinze - bij het doortrekken van de Belgen
  • Noodbrug aan Schipdonkanaal te Deinze

• In de regio van Eke aan de Schelde komen de eerste Duitse troepen aan om zich te verschansen achter de Schelde. Als bewijs van hun aankomst en om de vijand geen observatieposten te gunnen, wordt de kerktoren van Eke opgeblazen. Deze stort hierbij in en valt in de kerk. De schade in de kerk die pas dateerde van 1914 is daarbij zeer groot.
• Eke - De vernielde kerk.

• In de komende dagen zullen de Fransen de Duitse beschietingen van hun stellingen in Eke beantwoorden met zware beschietingen van hun kant op Vurste, Semmerzake en Gavere. Dit is de oorzaak van de vele schadefoto's die hiervan bestaan.

1 November 1918

• Deze periode hadden de geallieerden volledig het alleenrecht in de lucht. De Duitse luchtmacht was ondertussen niet meer te bespeuren. Hierdoor werd het ook gemakkelijker uit de lucht spionagefoto's te maken van de fronten op dat moment.

Spionnagefoto van Merekbeke station genomen op 1 November 1918. De parallellopende lijn links van de spoorlijnen doorheen het station van Merelbeke, is de spoorlijn Oostende-Brussel. Meer naar rechts zie je de Brusselsesteenweg en nog verder naar rechts de kronkelenden Schelde.

• De frontlijn Anzegem - Kruishoutem wordt gebroken en hiermee breken de laatste restanten van de de Duitse verdediging van de Leie. Er volgt een Amerikaanse doorbraak via de weg Anzegem - Waregem en de Spoorlijn Kortrijk - Deinze.

• Avegem - schade door beschieting centrum. Gezien Avelgem gelegen is langs de westkant van de Schelde, betreft het zo goed als zeker doelbewuste Duitse schade bij het verlaten van Avelgem of schade die het gevolg is van Duitse beschietingen vanaf de overzijde van de Schelde.

• Nederename - De opgeblazen Scheldebrug.

• De Duitse troepen gaan ook in de regio van Oudenaarde over tot het vernielen van kerktorens die mogelijks gebruikt kunnen worden als geallieerde observatieposten aan de westelijke oever. Van Duitse kant worden op die manier de kerktorens van Eine, Heurne, Sint Walburga te Oudenaarde, Bevere, Moregem en Petegem aan de Schelde zwaar beschadigd of opgeblazen.
• Bevere - opgeblazen kerk.

• In Oudenaarde gaan de Duitsers letterlijk over tot nutteloze vernielingen en brandstichtingen van oude archieven in het gemeentehuis en van de schuttersgilde.
• In de loop van de dag zullen Franse, Britse en Amerikaanse troepen globaal over de ganse lijn de noordelijke Schelde-oever bereiken.

• Oudenaarde - opgeblazen spoorwegbrug over de Schelde.

Om onderstaande foto's te verduidelijken, lijkt het mij beter misschien eerst eens duidelijk te maken dat Oudenaarde in die periode zeker niet het Oudenaarde was van nu. De Schelde liep hier toen totaal anders dan nu. Daarom eerst toch dit stukje van een oude stafkaart. Besef dat de Schelde nu van bovenaan rechts naar onderaan links loopt. Zie welke kronkels deze toen doorheen Oudenaarde nog maakte.

• Oudenaarde - totaal vernielde gerechtsgebouw langs de Schelde.

Dit stond waar het huidige gerechtsgebouw staat maar was na WOI zo zwaar beschadigd dat het niet meer werd hersteld. Het stond op de locatie waar enkele eeuwen voorheen het Bourgondisch kasteel stond. De ruïnes van dit gebouw duiken op op meerdere foto's.

• Oudenaarde - bouw noodbrug over Schelde-arm.

Op de oude foto zie je Amerikaanse Genietroepen een noodbrug aanleggen over de Schelde in Oudenaarde. Helaas valt het huidige allicht opnieuw niet meer te vergelijken met het beeld van toen. Ten opzichte van vroeger zijn heel wat oude Schelde-armen gedempt en uit het zicht verdwenen. De meest waarschijnlijke locatie tot op heden voor deze foto gevonden is het kruispunt van Diependaele met Tonkin. Op de recente foto hieronder rechtdoor, liep vroeger een oude Schelde-arm. De loop van de huidige weg klopt in elk geval met de loop van de waterloop die we linksonder zien.

• Oudenaarde - Noodbrug over toenmalige Burgschelde te Oudenaarde.

De Burgschelde was in feite een open beek die Oudenaarde doorkliefde en zelfs achteraan de markt van Oudenaarde voorbij liep. Vanaf de jaren '20 begon ze door aanleg van de nieuwe sluis op de Schelde ter hoogte van de Einddries zwaar te verzanden en zorgde hierdoor voor stankhinder in de stad Oudenaarde. Daarom werd deze Burgschelde in 1957 gedempt en verdween ze uit het Oudenaardse stadsbeeld. Ze duikt dus wel nog op, op oude postkaarten en foto's zoals deze. De straten waar ooit deze vrij brede beek liep, dragen door de band nog namen linkend aan de naam Burgschelde. Deze oude foto is genomen ter hoogte van de Krekelput en de rechter zijde van de Burgscheldestraat.

• Semmerzake en Vurste.

• Tegen de avond wordt Petegem aan de Schelde bezet door de 41e Franse ID. Oudenaarde en Bevere worden van Franse kant aangevallen door de 128e Franse ID en het Amerikaanse 91e ID. Tegen valavond slaagt men er in op een 300 meter van elkaar 2 loopbruggen aan te leggen over de Schelde opgebouwd met vlotten en boomstammen, ten noorden van Eine. Men weet een zeer beperkt bruggenhoofd uit te werken aan de overzijde van de pontonbruggen maar wacht men voorlopig wel nog af om massaal aan te vallen en dit bruggenhoofd verder uit te buiten wegens een te grote kans op te grote Amerikaanse verliezen.
• Eine - Station. Gekoppeld aan voorgaande Amerikaanse doorbraak wordt heel zware schade veroorzaakt in het dorpje Eine. De Duitsers blazen er alvast ook de spoorlijn Zingem - Oudenaarde op nabij het station van Eine.

2 November 1918

• De Britten willen zo snel mogelijk doorstoten richting Bergen en hebben er dus elk voordeel bij de Scheldestelling zo snel mogelijk te breken. De Britse 41e ID zal deze dag (allicht meer naar de Franse grens toe) de Schelde weten te overbruggen.
• Van Amerikaanse kant blijft voorlopig nog alles bij het beperkte bruggenhoofd aan de overzijde van de Schelde te Eine.
• Te Oudenaarde gebeuren vanaf de komende 2 dagen meerdere Duitse gasaanvallen met fosfeengas. Dit zal tot heel wat doden leiden onder de Oudenaardse burgerbevolking.
• Meer richting Gent is er op de linker oever (noordkant) zeer weinig Duitse weerstand. Fransen en Belgen bereiken zonder veel weerstand Zevergem en Sint Denijs Westrem.
• De Duitsers trekken zich terug achter het kanaal Gent-Terneuzen en wat nog rest van de Schelde.tot aan het Bruggenhoofd van de Amerikanen en de Britten.
• Kanaal Gent-Terneuzen, Doornzele. Duitse troepen ontruimen de kerk waar een mis bezig is op dat moment. Er worden een tiental woningen in brand gestoken. Dit wordt blijkbaar gedaan omdat dit woningen zijn die te kort bij het kanaal lagen en als verschansing gebruikt zouden kunnen worden bij de gevechten die kort nadien aan het kanaal werden verwacht. De burgers van Doornzele kregen van Duitse kant de opdracht het dorp te verlaten.
• Evergem. Om 15u10 blazen Duitse troepen de toren van de Sint Christoffelkerk op. Ook de klokken en het bijhorende orgel komen mee naar beneden. De explosie zou zijn veroorzaakt door minimum 600 kg explosieven.

3 November 1918

• De geallieerde troepen proberen hun eigen troepen te reorganiseren voor de verdere bevrijding.
• Cavalerie-eenheden proberen geleidelijk verder door te stoten in de richting van de Nederlandste grens.
• Kanaal Gent-Terneuzen. De Duitsers hadden zich op dit moment al vrij zwaar verschanst aan de oostkant van het kanaal. Vanaf deze dag beginnen ook algemeen van Duitse kant beschietingen op de westkant van het kanaal Gent-Terneuzen waar men vermoedde dat de eerste geallieerde troepen aan het toekomen waren. Deze beschietingen zouden blijven duren, soms met hele lange tussenpozen tot 11 November 1918.
• Evergem - Wippelgem rond 6u. Verkenners spotten Duitse activiteit tussen Kluizen en Wippelgem. De Belgen worden er zelf belaagd met hevig Duits mitrailleurvuur en trekken terug.
• Evergem - Wippelgem rond 8u55. Er zou er een confrontatie geweest zijn tussen cavaleristen van de 4e Lansiers nabij de Molen van Wippelgem. De hevigste confrontatie zou slechts 10 minuten duren. Er zouden echter nog kleinere schermutselingen plaats vinden tot 13u waarna Wippelgem in feite een eerste keer bevrijd was door een peloton Lansiers. Er is bij de melding van dit conflict ook sprake van Belgische artillerie maar deze kan op dat moment onmogelijk al zo hoog mee opgerukt zijn samen met deze cavaleristen.

4 November 1918

• De Belgische cavalerie doet pogingen Gent te bereiken maar vele overstomingsgebieden vermoeilijken deze poging.
• Kanaal Gent-Terneuzen, Ertvelde, Kluizen. Vanaf dit ogenblik komen ook geleidelijk aan Belgische troepen, in het begin vooral cavaleristen in deze dorpen toe. Ze richten er onder andere een observatiepost in op de toren van de kerk van Ertvelde. Hun aanwezigheid lokt af en toe Duitse artilleriebeschietingen uit op zowel Kluizen als Ertvelde.
• De Duitsers weten voorlopig hun stellingen achter de Schelde en het kanaal Gent-Terneuzen te behouden.
• Waarschoot. In de gebouwen van een schooltje bij het klooster, richten de Belgische soldaten een veldhospitaal in voor de strijd die verwacht werd te zullen gaan ontstaan in de komende uren.
• Langerbrugge. Duitse artillerie probeert van over het kanaal Gent-Terneuzen de elektriciteitscentrale van Langerbrugge uit te schakelen. Deze loopt hierbij zware schade op.
• Terdonk en Zelzate. De Duitsers blazen de toenmalige brug van Terdonk op over het kanaal Gent-Terneuzen. Deze verbond Kluizen met Sint Kruis Winkel. Hetzelfde lot ondergingen ook nog andere bruggen in de buurt van Zelzate.

5 November 1918

• Eine aan de Schelde. Deze dag wordt beslist de regio Heurne en Welden te proberen bereiken via de eerder aangelegde pontonbruggen te Eine. Men hoopt dat de linie hier ondertussen minder zwaar zou verdedigd worden. Helaas voor de Amerikaanse troepen is dit niet het geval en stoten ze op hele zware Duitse weerstand van mitrailleurnesten en artillerie. De Amerikaanse aanval kan worden afgeslagen.
• Merelbeke - Munte. Op deze datum zijn er in de tuin van Adolf Deuvaert te Munte 4 Duitse soldaten begraven. 3 van de 4 behoorden tot het 19e Artillerieregiement 2e Batterij. Dit waren Bick Georg, Jurtzsch Kurt en Lehmann Karl. Een vierde gesneuvelde waarvan de eenheid onbekend is, was Nussbach Arthur. Allen kwamen om toen de woning van Adolf Deuvaert instortte, mogelijks door een inslaande bom of artilleriegranaat. 3 van de 4 waren alvast artilleristen van mogelijks zware artillerie opgesteld in de richting van de Schelde waar de strijd nog zou losbarsten. Allen werden blijkbaar in 1920 ontgraven en herbegraven op het verzamelkerkhof van Vladslo.
• Merelbeke - Schelderode. Ook hier is sprake van het begraven van een onbekende Duiste soldaat op het veld van Victor D'Hondt. Ook hiervan ontbreken voorlopig alle verdere details, zelfs de naam van de betrokkene blijft onbekend.

7 November 1918

• De Grenadiers van de 12e ID krijgen opdracht zich voor te bereiden om vanuit Knesselare door te trekken op de Schelde om daar een doorbraak proberen te forceren en zo door te trekken op Aalst. Zij zullen hun aanval toespitsen op de Schelde te Gavere.

8 November 1918

• In het Franse Compiegne krijgt de Duitse legerleiding van de Franse opperbevelhebber Foch de voorwaarden overhandigd voor een volledige kapitulatie. Zij krijgen 3 dagen de tijd om deze al dan niet te aanvaarden.
• Bij een niet aanvaarden zal het terugduwen militair verder gezet worden.
• De geallieerden plannen bij het niet accepteren van de kapitulatievoorwaarden vanaf 11 November 1918 nieuwe aanvallen op het kanaal Gent-Terneuzen en de resterende Scheldestelling.

Foto: De trein te Compiegne waarin de Duitse kapitulatie werd getekend. (Collectie Roger Lampaert)

• In de nacht van 7 op 8 November trekken de Grenadiers door op Gavere. In de nacht passeren ze Deinze waar heel wat branden woeden. Ook is de brug over de Leie in het centrum er opgeblazen door de wegtrekkende Duitsers. Overal langs hun route van terugtrekken zijn hogere torens van gebouwen opgeblazen of in brand gestoken.
• Zeker ook de stationsbuurt van Deinze is zwaar beschadigd.
• De 11e Infanteriedivisie trekt door op de brug van Eke (= sas van Eke) .
• Tussen de 11e en 12e ID zal de Franse 5 ID optrekken naar de Schelde.
• Rond 7u komende 1e Grenadiers aan te Nazareth. 45 minuten later arriveren ook de 2e Grenadiers.
• In de nacht van 8 op 9 November 1918 zijn de posities ten opzichte van Gavere en Eke als volgt:

• 1e Grenadiers:
  • 1e Bat ligt aande oostkant van Nazareth.
  • 2e Bat sluit hierbij aan tot in het centrum van Nazareth.
  • 3e Bat aan de noordkant van Nazareth
• 2e Grenadadiers
  • 1e en 3e Bat in Nazareth
  • 2e Bat achter de Bosstraat te Nazareth
• De Franse 11e ID heeft nabij de sluis van Eke een klein bruggenhoofd weten in handen te krijgen tegen de Schelde. Aan de overzijde zit een vrij sterk heuvelend terrein waarboven Semmerzake ligt.
• De Franse 5e ID ligt noordelijk van de Belgische Grenadiers, naar Asper en Gavere toe.
• Bij het innemen van de posities voor de komende aanval liggen ondertussen in 1e lijn doorgeschoven:
  • 2e Grenadiers 3e Bat in de noordelijke ondersector met onder andere de sluis te Eke.
  • 1e Granadiers 1e Bat in de zuidelijke ondersector
• De 2e lijn wordt gevormd door de spoorlijn Gent - Oudenaarde vanaf de Sint Janswijk tot de kruising met de weg Gent - Oudenaarde. deze zone is bezet door
  • 2e Grenadiers 1e Bat
  • 1e Grenadiers 2e Bat
• De 3e lijn wordt gevormd op de lijn Edemolen - Plaanstraat en is bezet door
  • 1e Grenadiers 3e Bat
  • 2e Grenadiers 2e Bat
• Zij zullen pas in actie komen mocht er een Duitste aanval ontstaan.
• Voor de Belgen hier opgesteld liggen van Duitse kant
  • 23e Saxische Divisie
  • De 108e IR ligt in Semmerzake
  • De 101e IR ligt hierbij aansluitend naar de sluis van Eke toe
  • Er staat Duitse artillerie opgesteld aan de noordkant van Semmerzake (huidige militaire site te Semmerzake), in het kasteelpark van Vurste en oostelijk van Semmerake (noordkant Gavere)
• Rond 11 uur ontstaan reeds de eerste confrontatie tussen Fransen en Duitsers in de buurt van Eke.
• De Belgische Grenadiers worden in eerste instantie na hun aankomst vastgepind op hun oever van de Schelde tussen het Sas te Eke en het dorp van Eke. Dit is een zeer open terrein met heel weinig mogelijkheden om zich ongezien op te stellen.

9 November 1918

• Aan de Schelde te Eke - Gavere. Om 5u in de ochtend begint een Franse arilleriebeschieting van de Duitse stellingen. Deze zal zeker op Gavere aan de Schelde vrij veel schade veroorzaken.
• Gavere - Schade ter hoogte van de Kerkstraat

• Gavere - schade op de markt

• Beschadigde grote woning achteraan Markt.

Deze woning was in Gavere bekend als de woning "Du Sartel". Ze werd zo zwaar beschadigd dat ze volledig gesloopt zou worden. Hieronder alvast een zicht met de woning meer intact en rechts daarvan een actueel zicht van dezelfde lokatie.

• Om 7u valt de Franse 5e ID de Schelde aan nabij Gavere en het Sas et Eke.
• De Fransen zullen na een vrij hevige strijd een klein bruggenhoofd aan de overzijde (Duitse zijde) weten te maken nabij de Sluis van Eke. Hier weten ze met 2 smalle onstabiele loopbruggen over de 40 meter brede Schelde te leggen nabij het vernielde Sas. Deze posities zullen later die dag verder worden bewaakt en behouden door de Belgische Grenadiers.
• Deze smalle loopbruggen - pontonbruggen van de Franse Genie zullen steeds in de komende periode het doelwit blijven van Duitse artillerie en mitrailleurvuur. Ze zullen meermaals beschoten, beschadigd en vernield worden waarna het een kwestie was in levensgevaarlijke toestanden deze weer te herstellen om het kleine bruggenhoofd aan de overzijde van de Schelde te kunnen blijven behouden en bevoorraden.

Oude foto's boven: Collectie Christiaan Vlerick - Oude foto onderaan: Boek Semmerzake

• Kort hierop vallen ook de 1e en 2e Grenadiers de Schelde bijkomend aan en ze proberen hierbij ook zeker de 2 eerder opgeworpen passerelles van de Fransen te Eke aan het Sas te behouden.
• Tegen de avond kan het 3e Bataljon van de 2e Grenadiers het sas van Eke definitief in handen krijgen en de Schelde oversteken.
• Rond 17u trekt het 3e Bataljon van de 1e Grenadiers naar het dorp van Eke waar zij de Franse troepen dienen af te lossen als plots een rode vuurpijl het ganse terrein verlicht. Dit wordt gevolgd door enkele zware kalibers van artillerie die wordt afgevuurd en inslaat in hun buurt. Al snel dienen gasmaskers opgezet omdat een gasgeur zich verspreid.
• Toch weten ze het kasteel Pelichy te Eke te bereiken waar het commando van het Franse 69e IR zich bevindt. Opnieuw slaan Duitse gasgranaten in nabij het kasteel.
• De Grenadiers van het 3e Bataljon van de 1e Grenadiers bevinden zich nabij de oever van de Schelde maar hem oversteken over 2 smalle passerelles met Duitse artillerie en mitrailleurs op u gericht, lijkt op dat moment niet het goede idee. Er wordt verschanst en weerstand geboden uit in der haast gegraven schuttersputten.

• Gavere - Liefkenswegel.

Hier vindt men in de buitenmuren van een ouder industrieel pand, nog heel wat schrapnelschade die zeker nog zal toe te schrijven zijn aan de vele beschietingen, in dit geval van geallieerde kant. Deze lokatie ligt rechtop de toenmalige Scheldebrug, hogerop de heuvel aan de kant van Gavere.

• Op 22u bezetten de Grenadiers een zone van 2500 m langs de Scheldeboord.
• Gunstig voor deze aanval maar globaal vaststelbaar aan het Duitse front, is dat de Duitse artillerie letterlijk overal stilvalt omdat ze zonder voorraden aan munitie komen te zitten. Helaas blijven ze aan het front in Gavere wel degelijk munitie genoeg te hebben om de Grenadiers en de Fransen tegen de Scheldedijk te blijven bestoken.
• Schade om en rond het dorp van Eke
• Deze was grotendeels te situeren langs de zuid-oostkant van het dorp die gericht was op de zijde van het dorp die rechtstreeks bereikbaar was door Duitse artillerie vanaf de overzijde van de Schelde.
• Eke - ter hoogte van Stationsstraat met kruisen Meulenbeek.

• Eke - Zwaar beschadigde woning op zelfde kruispunt Noël Schoorensstraat en Sint Amandstraat.

Het bakstenen muurtje is nog beperkt te zien op bovenstaande postkaart tussen de woningen en de pastorij. Het originele perceel is qua grootte nog identiek. Het muurtje is ingeruild voor betonnen platen en draad. Ook heeft de woning niets meer te zien met het origineel van toen waar letterlijk door de explosies alle dakpannen zijn afgevlogen.

• Gent - Opgeblazen spoorweginfrastructuur in het station Gent - Dampoort

• Gent - Opgeblazen spoorwegbrug Sint Lievenspoort.

Dit was in die tijd een heden nog amper te herkennen complex. Waar je heden onder de fly-over linksaf kan richting kleine ring van Gent en rechtdoor rijdt naar Gent-Zuid, lag vroeger een spoorwegbrug over de Schelde, recht naar het verderop gelegen totaal verdwenen Zuidstation. Vanaf de huidige kleine ring had je nog, ik vermoed, een vrij stijle voetgangersbrug over deze spoorlijnen.

• Gent - Opgeblazen spoorwegbrug Ottergemsesteenweg.

Je ziet hier de pas in 1919 herstelde spoorwegbrug. De weg was toen alvast nog veel smaller en onverhard.

• Gent - Opgeblazen spoorwegbrug Uilkensstraat.

Allicht een foto genomen bij aanvang van de herstellingswerken in 1919.

• Gent - Opgeblazen spoorwegbrug Zwijnaardsesteenweg.

• Gent - Opgeblazen spoorwegbrug Krijgslaan.

Je ziet hier de pas in 1919 herstelde spoorwegbrug.

• Gent - Opgeblazen spoorwegbrug ter hoogte van de Kortrijksesteenweg.

Wat vooral opvalt is dat er toen zeker heel wat minder spoorlijnen boven de brug liepen.

• Gent - Schade aan de tunnels van Sint Pieters Station.

Door het opblazen van dit ondergronds tunnelsysteem, werd het station voor langere tijd zo goed als onbruikbaar.

• Reparatie van de tunnels in de periode na 1918

• Door de zware herstellingswerken aan de tunnels van het station (en vergeet ook niet de vele vernielde spoorwegbruggen in de directe buurt) werd het station en de belangrijke spoorlijn vrij lang buiten werking gesteld. Om deze stilstand minder lang te maken, werden 2 sporen tijdelijk aangelegd "voor" het station van Gent Sint Pieters.

• Gelijkaardige vernielingen aan spoorweginfrastructuur was er ook in de buurt van Merelbeke, Melle en Gontrode. Te Gontrode werd onder andere de spoorwegbrug over de Gondebeek opgeblazen. Te Melle een brug aan de huidige visvijvers te Kalverhage, de bruggen van de Kouterslag en de installaties van het station van Melle.

• Merelbeke - Opblazen grote brug over spoorlijn.

Op de achtergrond links ligt het station van Merelbeke. Heden is dit de metalen brug van de Merelbekestraat.

• Melle - station. Ook hier werd heel wat spoorweginfrastructuur in de laatste dagen van WOI toch nog vrij nutteloos opgeblazen of vernield door artilleriebeschietingen. Dit was tevens de periode dat men geleidelijk aan de spoorlijnen hier bezig was op te trekken op hogere taluds. Voorheen verliep dat grotendeels op het begane niveau met overwegen over de weg. Hiervoor bestonden hier zelfs al een aantal bruggen die allicht toen nog niet allen in gebruik waren en toch ook al deels of totaal mee vernield werden. De foto's zijn omwille van sterk gewijzigde situaties soms nog heel moeilijk te plaatsen.

• Melle - spoorwegbrug Geraardsbergsesteenweg.

Deze foto wordt in andere literatuur steeds gekoppeld naar een van de bruggen op Kalverhage maar hiervoor klopt de opbouw niet. Het is 100% deze brug.

• Melle - spoorwegbrug Kalverhagestraat.

Het handelt hier over de 2e brug komende van de Brusselsesteenweg.

• Te Aalst ondergaat de Stationsbuurt een laatste geallieerd bombardement met gelukkig enkel stoffelijke schade. Er is schade te betreuren in de Borluutstraat, Gasthuisstraat en Hertstraat. Gelukkig misten ze doel in het station want daar stond op dat moment een Duitse munitietrein.

10 November 1918

• Ondanks dat men in theorie het antwoord van de Duitsers afwacht tegen ten laatste 11 November merkt men zware terugtrekkingen van Duitse troepen op deze dag richting Duitsland.
• De Fransen staan in feite te popelen om nabij Bergen en Ath wat nog rest van het Duitse 4e Leger in de pan te hakken.
• In Gent verschijnt deze dag koning Albert als hoofd van de 1e Belgische Divisie bij de bevrijders van het land.
• Aan de Scheldeboorden te Eke en Gavere.
• Nabij de sluis van Eke pogen de 1e Grenadiers 1e Bataljon nogmaals via de bestaande smalle loopbruggen over de Schelde hun companen aan de overzijde te bevoorraden. Helaas lukt dit opnieuw niet meer. Er vallen een aantal doden en gewonden en voorlopig worden verdere pogingen hiertoe wegens te riskant gestaakt.
• Ook nabij de Schelde zuidelijk van Semmerzake blijven de 2e Grenadiers aan de grond genageld worden door hevig Duits mitrailleurvuur bij een poging de Schelde te naderen. De geallieerde artillerie is op dit moment niet in staat de flanken van Semmerzake voldoende te bestoken om een veilige overtocht te garanderen.
• Vijandelijke artillerie blijft ook op Eke vuren met een cadans van 300 projectielen per uur (5 inslagen per minuut). Men is hier letterlijk bezig de oever van de Schelde tussen spoorlijn en Schelde tot een maanlandschap te herlijden in amper 2 dagen tijd. De Duitsers willen dus voor 11 November geen mm prijsgeven van wat ze heden nog in handen hebben.
• In de sector van de Franse 5e ID is men weten doorbreken tot over de Moerbeek te Eke met 2 Peletons. (Dit is de beek parallel met de Schelde aan de kant van Eke)
• Tussen 15u en 16u weten de Fransen van de 5e ID met een nieuwe artilleriesteun de randen van de Schelde te Gavere te bereiken maar ook daar worden ze opnieuw vastgepind zonder ze te kunnen pogen oversteken.
• Om 19u15 worden voorlopig verdere aanvalspogingen gestaakt.
• Voorgaande aanvallen zullen er toe leiden dat op het einde van een 4 jaar durende oorlog dorpen als Vurste, Semmerake, Gavere en Eke heel zwaar beschadigd achterblijven. Bij het dorp Eke zou was dit te wijten aan Duitse beschietingen, voor Vurste, Semmerzake en Gavere was dit door geallieerde beschietingen.
• Jammer genoeg zou er ook zowel van Duitse als geallieerde kant zwaar geplunderd worden in onderweg tegengekomen verlaten en leegstaande gebouwen.
• Om 20u55 komt het bericht binnen dat de Duitsers de voorgestelde kapitulatie hebben aanvaard.
• In totaal zouden in de laatste dagen van deze oorlog te Eke - Gavere bij de 1e Grenadiers nog 4 soldaten sneuvelen. Aan de kant van de 2e Grenadiers zijn dat 1 officier en 18 soldaten.
• Om 22u gaat ook het verhaal rond dat de Duitse keizer zijn Duitse rijk heeft verlaten en via Eysden (nabij Visé) naar Nederland is gevlucht.
• Bij geallieerde beschietingen van Gavere deze dag, valt er nieuwe schade te betreuren aan de kerk, het klooster en de huizen direct daarrond.
• Vederop van de frontlijn. De boodschap van de vlucht van de Duitse keizer was tevens ook het signaal aan heel wat Duitse losse troepen nog overal achter de frontlijn om aan het muiten te slaan. Ze verkochten eerder aan rantsoenering gekoppelde goederen aan spotprijzen aan de plaatselijke bevolking om deze goed te stemmen. Daarna begonnen reeds velen van deze Duitse soldaten aan hun terugtocht naar het oosten.
• Helaas werd door velen zwaar geplunderd alvorens hun vroegere stek te verlaten.

11 November 1918

• Aan de Schelde te Gavere - Eke. In de loop van de nacht hebben heel wat Duitsers zich teruggetrokken aan de Schelde in Gavere. Allicht zag men uiteindelijk ook het zinloze in van nog te sneuvelen in de laatste uren voor de kapitulatie zou definitief worden.
• Hierdoor konden in de ochtend de Fransen vrij vlot de Schelde oversteken en ook aan de vroegere Scheldebrug posities innemen aan de overzijde van de Schelde, kort voor de Duitse kapitulatie.
• In totaal zou een meer dan zinloos prestigeduel in de laatste dagen van een 4 jaar durende oorlog hier uiteindelijk aan 23 Grenadiers het leven kosten. Daarnaast vallen er ook nog 56 zwaar gewonden van de kant van de Grenadiers te betreuren.
• De Franse bevrijders kunnen daarna gemakkelijk verbroederen met de bevolking in Gavere.

• In Gent de ochtend trekt de 1e en 2e Belgische Divisie Gent. Aan het hoofd van de Belgische binnentrekkende troepen is dit keer nogmaals koning Albert I aanwezig maar ook koninging Astrid. De steun voor de vorst aan het hoofd van een leger dat dapper meevocht voor zijn bevrijding is zeer groot en de straten bulken uit van de Belgische bevolking die zijn vorst en vorstin komt groeten samen met hun triomferende Belgische troepen.

• De Britten trekken onder andere Geraardsbergen binnen.
• In de voormiddag komen de berichten overal aan het front door dat alle vijandelijkheden stoppen vanaf deze dag om 11 uur. Aan de aanwezige fronten wordt dit duidelijk gemaakt door het in de lucht schieten van veelkleurige vuurpijlen.
• De bestaande fronten vallen stil en zeker de Duitse soldaten maken alles klaar om het nog door hen bezette gebied te ontruimen.
• De frontlijn om 11u liep als volgt: Kanaal Gent-Terneuzen, Gent (in Belgische handen), de Schelde, Semmerzake, Gavere, Munkzwalm, de oostkant van Nederbrakel, Ellezelles, Frasnes lez Buissenal, de westkant van Ath, Blicqy, Neufmaison, Ghlin, Mons, Hyon, Harvengt, Havay, westelijk van Marpont, Hestrut, westelijk van Sivry, Eppes Sauvage.

Na 11 November 1918

• Het zou nog heel wat dagen duren voor de laatste Duitse troepen België zouden verlaten hebben.
• 3 Duitse Divisies, allen onderdeel van het 4e Leger trekken richting Duitse grens via Antwerpen en Maaseik.
• Nog andere Divisies trekken via Hasselt en Tongeren naar dezelfde grens.
• De noordelijke kolonnen bereikt op 24 November de Maas.
• De Nederlandse regering geeft zelfs de toelating aan de Duitse troepen via Nederlands Limburg terug te trekken op Duitsland.

27 November 1918

• Pas op deze datum is het Belgische grondgebied volledig vrij van Duitse troepen.
• Als gevolg van de kapitulatie zullen 52 Divisies de zone tussen de Duitse grens en de Rijn bezetten. Hier zullen 5 Belgische, 21 Franse, 10 Britse en 7 Amerikaanse Divisies dienen voor te zorgen.
• Deze bezettingszone wordt in stand gehouden om heropflakkering van het conflikt te vermijden. Alsook is het een soort van onderpand om zeker te zijn dat de oorlogschade in de landen op de vroegere frontzones te vergoeden van de verliezende partij uit.

Het Belgische eindoffensief zou uiteindelijk in 6 weken tijd het leven kosten aan ongeveer 31.000 Belgische soldaten.

Merkwaardige vondst te Vlekkem (Erpe-Mere) - december 2023

Gebruikte externe bronnen:

• Boek "Nos Heros" - Rene Lyr (1920)
• Boek "Historiques des Régiments des Grenadiers p 596 tem p 608
• Boek "1918 Doorbraak en bevrijding" - Roger Lampaert (1998)
• Boek "Aalst 1914-1918 Het leven in een stad onder Duitse bezetting" - Dirk Meert (2012)
• Boek Dorpsbeelden uit het verleden - Eke en Nazareth (deel 1), J. Van Twembeke (1991)
• Boek Dorpsbeelden uit het verleden - Eke en Nazareth (deel 2), Girvan Degraeuwe (1996)
• Boek Dorspbeelden uit het verleden - Evergem - Sleidingen - Ertvelde, Gerard Bauwens (1994)
• Boek Gavere - Antoine De Smet, Luc D'Hondt (1980)
• Boek Semmerzake - Antoine De Smet (1980)
• Boek Archiefbeelden Gavere - Antoine De Smet, Paul Kongs, Alex Vertenten (2001)
• Tekst "De Eerste Wereldoorlog in het Meetjesland (zeer gedeeltelijk)" - Artoria
• Infopanelen terug te vinden in Eke (rond 2020)
• Wikipedia "De Slag om de Schelde in November 1918"